Diagnostyka dorosłych
Dorośli zgłaszają się na diagnostykę z różnych powodów. Czasem są to długo utrzymujące się trudności emocjonalne lub poznawcze, czasem poczucie, że „coś nie działa”, mimo leczenia lub terapii. Bywa też, że impulsem jest autodiagnoza, sugestia specjalisty albo chęć lepszego zrozumienia siebie po latach funkcjonowania z pewnymi ograniczeniami.
Diagnostyka dorosłych w naszym gabinecie nie polega na szybkim przypisaniu rozpoznania. Jej celem jest uporządkowanie obrazu trudności, zrozumienie ich mechanizmów oraz określenie, jakie dalsze kroki mają sens kliniczny – diagnostyczny, terapeutyczny lub psychiatryczny.
Na czym polega diagnostyka dorosłych?
Diagnoza jako narzędzie rozumienia, nie etykieta
W pracy z dorosłymi punktem wyjścia nie są wyłącznie objawy, lecz całościowy sposób funkcjonowania osoby w różnych obszarach życia. Oznacza to, że uwzględniamy zarówno aktualne trudności, jak i ich historię, kontekst życiowy oraz wcześniejsze doświadczenia leczenia lub wsparcia.
Diagnostyka może obejmować m.in.:
funkcjonowanie emocjonalne i regulację nastroju,
funkcjonowanie poznawcze (uwaga, pamięć, tempo pracy, funkcje wykonawcze),
wzorce reagowania i radzenia sobie,
cechy osobowości i styl funkcjonowania,
kontekst relacyjny, zawodowy i środowiskowy,
historię rozwoju oraz dotychczasowe rozpoznania.
Różnicowanie zamiast prostych odpowiedzi
Wiele trudności dorosłych ma obraz nakładający się: objawy lękowe, depresyjne, cechy ADHD czy spektrum autyzmu mogą współwystępować lub maskować się wzajemnie. Ponadto zawsze w grę wchodzi specyfika funkcjonowania osobowości. Dlatego diagnostyka ma charakter różnicowy i kompleksowy – jej celem nie jest potwierdzenie jednej hipotezy, lecz sprawdzenie, które mechanizmy rzeczywiście stoją za obserwowanymi problemami.
Jak przebiega proces diagnostyczny?
Etap 1: konsultacja wstępna i określenie celu
Proces rozpoczyna się od rozmowy, której celem jest:
uporządkowanie zgłaszanych trudności,
zrozumienie, z jakiego powodu pacjent zgłasza się właśnie teraz,
określenie, na jakie pytania diagnostyka ma odpowiedzieć.
Na tym etapie często pojawia się niepewność: czy to „wystarczający powód”, czy trudności nie są „zbyt małe” albo przeciwnie – zbyt złożone. Tego rodzaju wahania są naturalnym elementem procesu i same w sobie stanowią ważną informację dla specjalisty. Może się zdarzyć, że psycholog na tym etapie albo zakwalifikuje Państwa do badań, albo zachęci do zastanowienia się nad zasadnością rozpoczynania diagnostyki. Niekiedy na danym etapie odmawiamy rozpoczęcia procesu – najczęściej wtedy, jeśli istnieją obiektywne przeszkody w uzyskaniu rzetelnej diagnozy lub konieczne jest wcześniejsze przeprowadzenie innych badań (często medycznych).
Etap 2: badania psychologiczne i konsultacja psychiatyczna
Zakres dalszej diagnostyki jest dobierany indywidualnie i może obejmować:
badania funkcji poznawczych i profilu trudności,
ocenę uwagi, samoregulacji i funkcji wykonawczych,
ocenę funkcjonowania emocjonalnego i osobowościowego,
obserwację kliniczną i pogłębiony wywiad,
- uzyskanie informacji dotyczących Państwa rozwoju od opiekuna (najczęściej rodzic) – poprzez kwestionariusz bądź wywiad na miejscu/online;
- uzyskanie informacji dotyczących Państwa funkcjonowania od osoby bliskiej – rodzica, partnera/partnerki;
konsultację psychiatryczną – gdy jest to uzasadnione klinicznie.
Nie każdy proces obejmuje wszystkie te elementy; ich dobór wynika z celu diagnostyki, a nie ze sztywnego schematu. Bierzemy także pod uwagę ograniczenia i realne możliwości, więc każda decyzja jest z Państwem ustalana.
Etap 3: integracja informacji
Kluczowym etapem jest połączenie wyników badań z obrazem klinicznym i kontekstem życia pacjenta. Wyniki testów nie są interpretowane w oderwaniu od codziennego funkcjonowania – interesuje nas ich znaczenie praktyczne i kliniczne. Jeśli w procesie diagnostycznym brali udział inni specjaliści – konsultujemy się ze sobą. Na tym etapie nierzadko kontaktujemy się za Państwa zgodą z prowadzącym Państwa psychoterapeutą lub lekarzem, jeśli wspólnie z Państwem uznamy to za konieczne i wnoszące.
Etap 4: omówienie wniosków i zalecenia
Wnioski są omawiane w sposób jasny i partnerski. Staramy się przekazać Państwu:
spójne wyjaśnienie trudności,
informacje o zasobach i ograniczeniach,
rekomendacje dalszych kroków (psychoterapia, leczenie psychiatryczne, wsparcie psychologiczne, dalsza diagnostyka).
Diagnoza nie zamyka procesu – ma pomóc w podjęciu bardziej świadomych decyzji dotyczących dalszego leczenia lub wsparcia.
Z jakimi trudnościami pracujemy diagnostycznie
- podejrzenie zaburzeń neurorozwojowych (neoatypowość): spektrum autyzmu (ASD), ADHD, dysleksja;
- ocena poziomu intelektu i/lub niepełnosprawności intelektualnej;
- ocena funkcji poznawczych (np. pamięć, tempo pracy, funkcje wykonawcze)
- ocena funkcjonowania osobowościowego i diagnostyka zaburzeń osobowości;
- ocena funkcjonowania społeczno-emocjonalnego;
- złożone obrazy kliniczne, współwystępowalność.
Kiedy diagnostyka ma sens?
Diagnostyka bywa szczególnie pomocna, gdy:
jest zalecana przez prowadzącego psychoterapeutę lub lekarza psychiatrę;
w diagnozie lub leczeniu pozostaje Państwa dziecko;
trudności utrzymują się pomimo leczenia lub terapii,
objawy są niespecyficzne, zmienne lub trudne do jednoznacznego nazwania,
pojawiają się pytania o ADHD, ASD lub inne trudności neurorozwojowe w dorosłości,
dotychczasowe rozpoznania nie wyjaśniają w pełni funkcjonowania,
potrzebna jest podstawa do dalszego leczenia, terapii lub formalnych zaleceń,
występują utrzymujące się od dawna trudności, które coraz bardziej utrudniają funkcjonowanie (studia, rodzicielstwo).
Współpraca i doświadczenie zespołu
Zespół gabinetu pracuje w modelu klinicznym opartym na doświadczeniu zdobytym w systemie publicznym. W procesie diagnostycznym współpracują psychologowie, psychoterapeuci i lekarze psychiatrzy, co pozwala łączyć różne perspektywy i zapewnić spójność dalszych rekomendacji.
Takie podejście umożliwia nie tylko trafniejszą diagnozę, lecz także realne zaplanowanie dalszego postępowania, bez fragmentaryzacji opieki.
- ciągłość i koordynacja opieki
- odpowiedzialność kliniczna i różnicowanie
- współpraca interdyscyplinarna
Specjaliści
W naszych Gabinetach Pomorska w Krakowie diagnozę osób dorosłych prowadzą:
Kolejny krok
Jeśli rozważasz diagnostykę, ale nie masz pewności, od czego zacząć, konsultacja diagnostyczna może być pierwszym, bezpiecznym etapem. Pozwala ona wspólnie ocenić, czy i w jakim zakresie diagnostyka ma sens w Twojej sytuacji.
Zapraszamy do kontaktu, aby spokojnie omówić możliwe dalsze kroki.