Diagnostyka dzieci i młodzieży
Niepokój o rozwój, zachowanie lub samopoczucie dziecka rzadko pojawia się „bez powodu”. Często narasta stopniowo: coś się zmienia, trudności utrzymują się mimo starań, a dotychczasowe wyjaśnienia przestają wystarczać.
W takiej sytuacji diagnostyka ma sens wtedy, gdy pomaga zrozumieć mechanizm trudności i uporządkować dalsze kroki. W naszym gabinecie nie służy „szybkiej etykiecie” – jest procesem klinicznym, w którym oceniamy funkcjonowanie całościowo i różnicowo, z uwzględnieniem rozwoju oraz kontekstu rodzinnego i środowiskowego.
Wahanie, niejednoznaczne objawy i sprzeczne sygnały z domu i szkoły to jedne z najczęstszych powodów zgłoszenia się na konsultację wstępną.
Na czym polega diagnostyka dzieci i młodzieży?
Diagnoza jako proces
Rozwój dziecka jest dynamiczny, a obraz trudności może zmieniać się wraz z wiekiem, wymaganiami szkolnymi i środowiskiem. Dlatego diagnostykę traktujemy jako integrację wielu źródeł informacji, a nie pojedynczy test czy jedną wizytę.
W ocenie uwzględniamy m.in.:
objawy i codzienne funkcjonowanie (dom, szkoła, relacje)
funkcjonowanie poznawcze (uwaga, pamięć, myślenie, tempo pracy)
funkcjonowanie emocjonalne i regulację zachowania
cechy rozwojowe oraz sposoby radzenia sobie
kontekst rodzinny i środowiskowy
historię rozwoju i dotychczasowe formy wsparcia
Diagnostyka całościowa
Nie zakładamy z góry jednego rozpoznania ani nie prowadzimy diagnostyki wyłącznie po to, aby coś „potwierdzić” lub „wykluczyć”. Wiele trudności ma podobny obraz (np. ADHD, ASD, trudności emocjonalne, reakcje adaptacyjne), dlatego kluczowe jest różnicowanie i rozumienie mechanizmów – nie sama nazwa.
Jak wygląda proces diagnostyczny?
Etap 1: konsultacja wstępna i określenie celu
Proces rozpoczyna się od rozmowy z rodzicami, a w zależności od wieku – także z dzieckiem lub nastolatkiem. Zapoznajemy się z dotychczasową dokumentacją dziecka dostarczaną przez opiekunów. Porządkujemy obserwacje i ustalamy, na jakie pytania diagnoza ma odpowiedzieć (np. szkolne, emocjonalne, rozwojowe). Na tej podstawie dobieramy dalsze etapy.
Etap 2: badania psychologiczne i konsultacja psychiatyczna
Zakres zależy od celu diagnostycznego, wieku i możliwości dziecka. Może obejmować badania funkcji poznawczych, ocenę funkcjonowania emocjonalnego, obserwację kliniczną oraz konsultację psychiatryczną dzieci i młodzieży.
ocena uwagi, impulsywności i samoregulacji
ocena intelektu, profilu zdolności i trudności
analiza funkcjonowania emocjonalnego i społecznego
obserwacja kliniczna i rozmowa dostosowana do wieku
konsultacja psychiatryczna – gdy jest potrzebna klinicznie
Etap 3: integracja informacji
Łączymy wyniki badań z obrazem klinicznym i kontekstem życia dziecka. Nie interpretujemy testów w oderwaniu od codzienności – interesuje nas, co te informacje oznaczają dla funkcjonowania w domu, w szkole i w relacjach.
Etap 4: omówienie wniosków i zalecenia
Wnioski omawiamy jasno i bez uproszczeń: co jest trudnością, co jest zasobem oraz jakie wsparcie ma sens. Zalecenia mogą dotyczyć dalszej diagnostyki, leczenia psychiatrycznego, wsparcia psychologicznego, psychoterapii, pracy z rodziną oraz zaleceń dla szkoły.
Z jakimi trudnościami pracujemy diagnostycznie
- podejrzenie spektrum autyzmu (ASD)
- podejrzenie ADHD i trudności uwagowych
- ocena poziomu intelektu, profilu uzdolnień lub niepełnosprawności intelektualnej
- ocena funkcji poznawczych (np. pamięć, tempo pracy, funkcje wykonawcze)
- trudności emocjonalne, lękowe, obniżony nastrój i problemy adaptacyjne
- trudności w zachowaniu i regulacji emocji
- złożone obrazy, w których objawy nie układają się w jedno proste rozpoznanie
Kiedy diagnostyka ma sens?
Szczególnie wtedy, gdy trudności utrzymują się mimo dotychczasowego wsparcia lub gdy obraz funkcjonowania jest niejednoznaczny. Pomaga uporządkować sytuację i zdecydować, jakie dalsze kroki są klinicznie uzasadnione.
- gdy trudności utrzymują się mimo starań i wsparcia
- gdy obraz jest zmienny lub trudny do jednoznacznego opisania
- gdy pojawiają się sprzeczne opinie lub rekomendacje
- gdy szkoła sugeruje potrzebę diagnozy lub zaleceń
- gdy potrzebna jest podstawa do leczenia, terapii lub wsparcia środowiskowego
Współpraca i doświadczenie zespołu
Nasz zespół wywodzi się z pracy w systemie publicznym (NFZ, oświata). Staramy się przenieść do praktyki prywatnej standardy ciągłości opieki, odpowiedzialności klinicznej oraz współpracy interdyscyplinarnej. W procesie diagnostycznym, w zależności od potrzeb, współpracują psychologowie, psychoterapeuci, lekarze psychiatrzy dzieci i młodzieży, pedagodzy, co pozwala spojrzeć na sytuację dziecka z różnych perspektyw i zaplanować spójne dalsze kroki.
- ciągłość i koordynacja opieki
- odpowiedzialność kliniczna i różnicowanie
- współpraca interdyscyplinarna
Specjaliści
W naszych Gabinetach Pomorska w Krakowie diagnoszę dzieci i młodzieży prowadzą:
w trakcie specjalizacji z psychologii klinicznej
Kolejny krok
Jeśli zastanawiasz się, czy diagnostyka jest w tym momencie potrzebna, pierwszym krokiem może być konsultacja wstępna. Pozwala uporządkować wątpliwości i wspólnie ustalić, jaki zakres diagnozy ma sens w konkretnej sytuacji dziecka i rodziny.